Bugün erişkin kişilerin yaklaşık yüzde 10 ile 15’ini etkileyen, can sıkıcı bir hastalık olduğundan söz edeceğiz: varisler ve venöz yetmezlik. Varisler çok zaman karşımıza estetik bir sorun olarak çıkıyor, ancak bunların da önemli hastalıklara neden olma potansiyeli var. Venöz yetmezlik ise bacakların kan dolaşımını bozan, kişinin hareket kabiliyetini ve yaşam kalitesini önemli ölçüde bozabilen ve tedavi edilmediği takdirde ilerleyici tatsız bir hastalık.
Venöz Yetmezlik ve Toplardamarlar
Şimdi derin bu hastalıkları ve çarelerini bir gözden geçirelim. Venöz yetmezlik, bacakların damarlarının hastalığıdır. Toplardamarlar, bacaklardaki “kirli” diye tabir edilen kanı toplayıp kalbe geri götüren damarlardır. Toplardamarlar ayak uçlarından başlar, birleşerek ve büyüyerek yukarıya doğru ilerler. Bu toplardamar, bacak seviyesinde femoral ven adını alır; femoral venler, kasık hizasında karın içine girer ve burada iliak ven adını alır. Göbek çevresinde bu iki ven birleşerek vena cava inferior adını alır ve kalbe dökülür.
Kanın Yolculuğu ve Kapakçıkların Rolü
Toplardamarlar içindeki kan, yerçekimine aykırı bir şekilde aşağıdan yukarıya doğru gider. Peki, nasıl oluyor bu? Biz adım attıkça, bacak kaslarımız kasılır ve damarlar içindeki kanı yukarıya doğru pompalar. Yukarı giden kanın geri kaçmaması için damarların içinde minik kapakçıklar vardır. Bu nedenle, damarlarda bir genişleme veya damarlar içindeki kapakçıkların bozulması venöz yetmezliğe neden olur; yani yukarı giden kanın bir kısmı geri kaçmaya başlar.
Venöz Yetmezlik Nedenleri
Kanın geriye kaçması, damarlarda basınç artışına ve damarların daha da genişlemesine neden olur. Belirli bir seviyede bu duruma venöz yetmezlik diyoruz. Peki, bu venöz yetmezlik ve varisler neden oluyor? Burada değişik faktörler söz konusu: genetik, geçirilmiş damar enfeksiyonları, ayak ve tırnak mantar enfeksiyonları, hamilelikte oluşan toplardamar tıkanıklıkları, ortopedik ameliyatlar sonrası oluşan damar tıkanıklıkları, uzun süre yatakta yatmayı gerektiren hastalıklar, bazı kan hastalıkları, yoğun sigara içmeye bağlı kanın pıhtılaşma eğiliminin artmış olması ve uzun süre ayakta hareketsiz kalmaya gerektiren bazı meslekler (cerrah, dişçi, öğretmen, tezgahtar gibi).
Varis Çeşitleri ve Tedavi Yöntemleri
Damar tıkanıklıklarına “derin ven trombozu” diyoruz. Bu, çok önemli ve akciğer embolisine neden olabilecek bir hastalıktır. Bu noktada, öncelikle varis çeşitlerine bir bakalım. İlk sırada kılcal varisler var. Bunlar esasen gerçek anlamda varis değil, cilt altındaki kılcal damarların genişlemesidir.
Bu varisler, çoğunlukla bir hastalığın göstergesi değil ve sağlığımızı olumsuz etkilemiyor. Kılcal varisler, daha ziyade kadınlarda bir estetik sorun olarak karşımıza çıkıyor.
Kılcal varislerin tedavisi, skleroterapi denilen bir yöntemle gerçekleştirilebiliyor. Bu yöntemde, damarın içine sklerozan (damarı tıkayan bir ilaç) veriliyor. Aynı şekilde, çok ince kılcal varisler lazer skleroterapi ile tedavi edilebiliyor.
Gerçek Varisler ve Tedavi Seçenekleri
Gerçek varisler, damar yüzeyinde bulunan safena magna ve safena parva denilen damarların normalden yüzde 50 daha genişlemesi anlamına gelir. Gerçek varisler, estetik olarak çirkin olmalarının ötesinde, ilerleme potansiyeline sahip; yani çevresindeki damarları da hastalandırma potansiyeline sahipler. Öte yandan, varisleşmiş damarların tıkanmaları veya kanamaları sık görülen komplikasyonlardır.
Gerçek varislerin tedavisinde değişik opsiyonlar var. Eskiden bu varisler ameliyatla tedavi edilirdi; buna “stripping” veya “ligasyon ameliyatı” denirdi. Son 15 senedir, çok ileri düzeyde olmayan varislerin köpük skleroterapi denilen bir yöntemle tedavisi gündeme geldi.
Gerçek varislerin tedavisinde bir başka yöntem ise endovasküler lazer uygulamasıdır. Burada da damarın içine bir lazer kateteri konularak damarın buharlaşması ve iptal edilmesi sağlanmaktadır. Çok ileri durumlar dışında, artık ameliyatla tedavi tek tercih edilmiyor.
Günümüzde varislerin tedavisinde en çok tercih edilen ve non-invaziv (hastayı yaralamayan) bir yöntem olarak köpük tedavisi gündeme gelmektedir. Bu tedavide, özel bir ilaç köpürtülerek damar içine veriliyor ve damarın tıkanması sağlanıyor. Genellikle varis hadisesinin genişliğine ve derecesine göre bu tedavi bir ile üç seans arasında tamamlanabiliyor. İşlem 15-20 dakika sürüyor, herhangi bir anestezi gerektirmediği gibi hastanede yatmayı da gerektirmiyor. İşlemin sonunda hastanın bacağı bandajlanır ve eve gönderilir. Yarım gün kadar dinlendikten sonra normal işine gücüne döner.
Venöz Yetmezlik: Son Aşama ve Tedavi Yöntemleri
Son olarak, venöz hastalıkların en son noktası, yani venöz yetmezliğe geldik. Biraz önce anlattığım gibi, venöz yetmezlik, toplardamarlar içindeki yapısal bozukluktan dolayı yukarı gitmesi gereken kanın bir kısmının geri kaçmasını ifade eder. Bu venöz yetmezlik durumu belirli bir düzeye gelince, hasta dolaşım bozukluğuna ait bulgular ortaya çıkar.
İlk bulgu, ayak bilekleri çevresinde şişme, yani ödemdir. Klasik tabloda, hasta kalktığında sabah normaldir; gün içinde ayaklarında, bacaklarında yavaş yavaş şişme başlar, akşam eve geldiğinde artık ayak ayakkabının içine sığmaz olur. Bu noktada, venöz yetmezlik genellikle hastalar tarafından önemli bir hastalık olarak görülüyor. Ancak bunun ilerleyici olduğunu unutmamak lazım.
Tedavi edilmeyen venöz yetmezlik zaman içinde ilerler, bacaklarda sekonder varisleşmeler olur, bacakların cildinde renk değişiklikleri meydana gelir ve bir noktada staz ülserleri denilen yaralar açılmaya başlar. Öte yandan, damarların enfekte olması veya buralarda pıhtılaşma olup akciğer embolisine neden olmaları da ayrı risklerdir. Venöz yetmezliğinin tedavisi haliyle bir hayli zordur. Bu hastalığın tedavisinde bazı cerrahi yöntemler tanımlanmış, ancak bunların başarı şansı genelde çok düşüktür.
Venöz yetmezliğin tedavisinin temelini, kan sulandırıcı ilaçlar, damar genişletici ve güçlendirici ilaçlar, uygun basınçlı varis çorapları ve kompresyon cihazları teşkil eder. Varisler ve venöz yetmezlik öldürmez, ancak süründürür ve yaşam kalitesini önemli ölçüde bozar. Bu hastalıkların ilerleyici tabiatı göz önünde bulundurularak, erken safhalarda ihmal edilmeden tedavi edilmeleri çok önemlidir.
Sağlıklı günlerde görüşmek üzere, hoşçakalın.