Bugün olağanüstü bir maddeden, nitrik oksitten bahsedeceğim size. Nitrik oksit, damarlarımızın iç tabakalarından salgılanan, kan dolaşımını düzenleyen, hayati öneme sahip olağanüstü bir madde; kalp krizlerini önleyen, cinsel aktiviteye kadar birçok fonksiyonda yer alan mucize bir moleküldür. Şaşırmaya hazır olun!
Tarihçe: Nitrik Oksitin Keşfi ve Ödülleri
Konunun önemini vurgulamak bakımından konuya şöyle bir giriş yapalım: Nitrik oksit, 1992 yılında ünlü Science dergisi tarafından yılın molekülü seçildi. Bu ödül, yıllar sonra, nitrik oksitin kalp damar sağlığı üzerine olan olağanüstü etkilerinin anlaşılması ve kanıtlanmasından sonra, 1998 Nobel Tıp ödülü bu konuda çalışan Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro ve Ferid Murad‘a verilmiştir.
Nitrik Oksitin Kimyasal Yapısı ve İşlevleri
Peki nedir bu nitrik oksit ve ne iş yapar?
Nitrik oksit, damarlarımızın iç tabakasında, yani endotel tabakasında üretilen ve salgılanan bir madde. Nitrik oksit, bir nitrojen ve bir oksijen atomundan oluşan bir gaz; gaz olması nedeniyle hücre tabakalarından kolaylıkla geçmek ve etkili olmak gibi bir özelliğe sahip. Nitrik oksitin en önemli görevi damarlarda genişlemeye, yani vazodilatasyona neden olup kan akımını arttırılmasıdır. Kan dolaşımının artması ve sağlıklı bir düzeyde olması da, hücre, doku ve organların fonksiyonlarını çok önemli bir rolle etkiler. Nitrik oksit aynı zamanda üretildiği yer olan damarların sağlığıyla da yakından ilgilidir. Nitrik oksit, damarlarımızda enflamasyon oluşmasını engeller, bu yolla da damar sertliğinin önüne geçer.
Nitrik Oksitin Vücuttaki Rolü ve Faydaları
Peki, sonuç olarak bu nitrik oksit vücutta neler yapıyor?
- Kan akımını düzenlemek suretiyle hipertansiyona karşı korur.
- Koroner kalp hastalığına karşı korur.
- Genital bölgenin kanlanmasını düzenleyerek cinsel fonksiyonları canlı tutar.
- Sporcuların performansını arttırır.
- Enfeksiyonlara karşı korur.
Pratik Bilgiler: Nitrik Oksitin Günlük Hayattaki Etkileri
Bu saydıklarımız elle tutulur, gözle görülür şeyler olmadığından tam anlaşılamamış olabilir. O halde pratik bir bilgi üzerinden gidelim: Koroner arter hastalığında oluşan anjina pektorisin giderilmesi için kullanılan dil altı ilaçları, nitrik oksit hormon üzerinden etkili olmaktadır. Bu da öte yandan, erkeklerin korkulu rüyası olan erektil disfonksiyonda kullanılan o meşhur mavi ilaçlar yine nitrik oksit üzerinden etkili olmaktadır.
Nitrik Oksitin Tıbbi Kullanım Alanları
Nitrik oksit, bu özellikleri sayesinde kalp-damar hastalıklarının tedavisinde, şeker hastalığına bağlı damarsal komplikasyonların tedavisinde, pulmoner hipertansiyon ve bazı kanserlerin tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır.
Damar Sağlığı ve Nitrik Oksit
Bu konular bir yana, nitrik oksit, yaşamın temelini oluşturan damarlar ve kan dolaşımının en önemli unsuru. İstanbul Tıp Fakültesinin efsanevi hocalarından Ordinaryüs Profesör Doktor Sadi Irmak, “İnsan damarlarının yaşındadır” diyerek damar sağlığının önemini vurgulamıştır. Koroner arter hastalığından iktidarsızlığa, böbrek hastalıklarına kadar birçok hastalığın kökeninde damarsal problemler vardır.
Nitrik Oksit Seviyelerini Koruma Yolları
Damarlardaki nitrik oksit sentezi yaşla azalır. Öte yandan, şeker hastalığında damarların nitrik oksit üretme kapasitesi azalır. Durum böyleyken, damarlarımızı sağlıklı tutmak önceliğimiz olmalı. Damar sağlığı bakımından da önceliğimiz, nitrik oksit seviyelerini yüksek tutmak olmalı.
Öneriler: Sağlıklı Bir Yaşam İçin Adımlar
Bu amaçla ilk adımda yapılacak şey sigaradan kaçınmaktır. Sigara dumanı, akciğerlere olan zararının ötesinde aynı zamanda damarları zehirlemektedir. Bir sigara dumanı, damarlardaki nitrik oksit sentezini azaltır, damar duvarını zedeler ve damarlarda vazokonstriksiyona, yani daralmaya neden olur.
Bu nitrik oksit seviyelerini canlı tutmak açısından yapabileceğimiz en önemli şeylerin başında hareket geliyor. Hareketin olağanüstü faydaları isimli videomuzda detaylı olarak anlattığımız gibi, hareket etmek damarlarda bir genişleme, kan akımının artmasına ve bu yolla da nitrik oksit sentezini arttırmaya yardımcı olur. Hareket etmekten bahsettiğimizde sadece yürüyüşten bahsetmiyoruz; daha ağır sporlar yapmak nitrik oksit sentezini daha da arttırmaktadır.
Beslenme ve Nitrik Oksit
Hatta, sporcuların performansına yarayan nitrik oksit artışı, ağır sporlarla nitrik oksit seviyesini süratli bir şekilde arttırmak ve performansı arttırmak için çok önemlidir. Bu nitrik oksit seviyelerini sağlıklı tutmak için yapılacak bir başka şey de antioksidanlardan zengin bir beslenmedir. Antioksidanlar, genel sağlığımıza olan etkilerinin ötesinde, bu maddeler kandaki nitrik oksiti korumaya yarayan maddelerdir.
Öte yandan, nitrik oksit sentezini arttırdığını bildiğimiz bazı gıdalar var. Bunları iki grupta incelemek mümkün: birincisi nitratlardan zengin gıdalar, ikincisi de nitrik oksit yapımında yer alan L-arginin ve L-sitrülin denilen maddelerden zengin bir beslenmedir.
Birincisi, nitratlardan zengin besinler; prenitrofiksin için en önemli bileşeni organik nitratlardır: kırmızı pancar, roka, tere, marul, ıspanak gibi. İkincisi, nitrik oksit yapımında en önemli maddeler birer aminoasit olan L-arginin ve L-sitrülin isimli maddelerdir. Bu maddelerin beslenme desteği şeklinde hapları olmakla birlikte, doğal gıdalardan da temin edilmeleri mümkündür. L-argininden zengin gıdalar: hindi beyaz eti, mercimek, nohut, fıstık ve kabak çekirdeği. L-sitrülinden zengin gıdalar ise: karpuz, kavun, salatalık ve balkabağıdır.
Sonuç: Nitrik Oksit ve Sağlıklı Bir Yaşam
Konuyu özetleyecek olursak, birincisi, nitrik oksit, damar sağlığı açısından hayati öneme sahip bir hormondur. Sağlıklı düzeylerde nitrik oksit, kalp damar hastalıkları ve cinsel fonksiyonlar için elzemdir. Nitrik oksit düzeyini korumak ve artırmak için saydığımız unsurlar, dikkat edecek olursanız, şeker hastalığı ve kalp damar hastalıklarından korunmak için önerdiklerimizle birebir örtüşmektedir. Yani, vitamin, mineral ve antioksidanlardan, liflerden zengin bir beslenme ve hareket, hareket, hareket!